خطرات امواج موبایل برای نوزادان چیست؟

نگرانی درباره امواج موبایل برای نوزادان کاملاً قابل درک است؛ چون نوزاد بدن کوچک‌تری دارد، سیستم عصبی‌اش در حال رشد است و والدین هم دوست دارند هیچ عامل بیرونیِ قابل‌پیشگیری نزدیک کودک نباشد. اما برای تصمیم درست، باید اول بدانیم وقتی از امواج موبایل حرف می‌زنیم دقیقاً از چه چیزی صحبت می‌کنیم، علم امروز چه می‌گوید، و کدام نگرانی‌ ها واقعی‌تر و کدام‌ ها بیشتر شایعه یا بزرگ‌ نمایی هستند.

در این مقاله به زبان ساده و قابل اجرا برای همه هم تصویر علمی را شفاف می‌کنیم و هم در پایان، چند قدم عملی می‌دهیم که بدون سخت‌گیری، میزان تماس نوزاد با امواج را کم می‌کند به سبک احتیاط منطقی.

۱) امواج موبایل دقیقاً چیست؟ «رادیوفرکانسی» و غیر یونیزان

موبایل‌ ها برای تماس و اینترنت از امواج رادیویی و رادیوفرکانسی (RF-EMF) استفاده می‌کنند. این امواج در دسته‌ی غیر یونیزان قرار می‌گیرند؛ یعنی مثل اشعه ایکس یا گاما توان شکستن پیوند های DNA را ندارند. سازمان‌ هایی مثل انجمن سرطان آمریکا توضیح می‌دهند که RF با «پرتو های یونیزان» فرق دارد و از نظر ماهیت، آن شدت آسیب‌زایی اشعه‌ های یونیزان را ندارد.

اثر شناخته‌ شده‌ی RF در سطح‌ های بالا، گرم‌کردن بافت است. به همین دلیل استاندارد های ایمنی (مثل محدودیت‌ های SAR) برای تلفن‌ ها وضع شده تا میزان جذب انرژی در بدن از حد تعیین‌شده بالاتر نرود. FDA هم در توضیحاتش تفاوت یونیزان و غیر یونیزان و اینکه شواهد فعلی خطر را نشان نمی‌دهند را مطرح می‌کند.

۲) آیا «علم» ثابت کرده امواج موبایل برای نوزادان خطرناک است؟

جمع‌ بندی منصفانه‌ی منابع معتبر

• WHO در پرسش‌وپاسخ‌ هایش می‌گوید شواهد کلی موجود تا امروز نشان نمی‌دهد استفاده از موبایل اثر زیان‌بار ثابت‌ شده‌ای روی سلامت انسان دارد (هرچند پژوهش‌ ها ادامه دارد).

• NCI (مؤسسه ملی سرطان آمریکا) در به‌ روزرسانی ۲۰۲۴ می‌گوید شواهد تا امروز نشان می‌دهد استفاده از موبایل باعث سرطان مغز یا انواع دیگر سرطان در انسان نمی‌شود.

• یک مرور سیستماتیک سفارشی WHO (به رهبری ARPANSA، منتشرشده ۲۰۲۴) هم گزارش کرده بین استفاده از موبایل و سرطان‌ های سر و مغز ارتباطی دیده نشده است.

• FDA نیز موضع مشابهی دارد: شواهد علمی خطر را نشان نمی‌دهد (از جمله برای کودکان) و در عین حال راهکار های کاهش تماس را پیشنهاد می‌کند.

پس چرا بعضی جا ها گفته می‌شود «ممکن است سرطان‌زا باشد»؟

در سال ۲۰۱۱، IARC (وابسته به WHO) میدان‌ های رادیوفرکانسی را در گروه 2B: «احتمالاً سرطان‌زا» (Possibly carcinogenic) طبقه‌بندی کرد؛ یعنی شواهد محدود بوده و قطعیت وجود نداشته است. این طبقه‌ بندی، «ثابت شدن خطر» نیست؛ بیشتر یعنی عدم قطعیت علمی باقی است و باید پژوهش ادامه یابد.

نقش مطالعات حیوانی (مثل NTP) چیست؟

برنامه ملی سم‌شناسی آمریکا (NTP) در مطالعاتی روی موش‌ ها در سطوح مواجهه بسیار بالا شواهدی از برخی تومور ها را گزارش کرده است. اما این نتایج مستقیماً به معنی همان اثر در انسان واقعی با مصرف معمول موبایل نیست؛ فقط نشان می‌دهد موضوع برای پژوهش جدی است.

نتیجه منطقی: امروز «خطر قطعی و اثبات‌ شده» برای نوزادان از موبایل در سطح مصرف معمول ثابت نشده، اما چون کودک حساس‌تر است و علم هنوز همه‌ چیز را با قطعیت نمی‌داند، احتیاط معقول است.

۳) چرا درباره نوزادان حساسیت بیشتر است؟

نوزادان:

• سیستم عصبی و بدن‌شان در حال رشد است.

• زمان طولانی‌ تری از عمرشان پیش رو دارند (اگر اثری دیررس وجود داشته باشد، فرصت بروز بیشتر می‌شود).

• مهم‌تر از همه: نوزاد اصولاً نیازی ندارد موبایل را نزدیک بدنش داشته باشد.

به همین دلیل آکادمی اطفال آمریکا (AAP) یادآوری می‌کند موبایل اسباب‌بازی نیست و برای نوزادان توصیه نمی‌شود با آن بازی کنند؛ و در عین حال راهکار های کاهش تماس را پیشنهاد می‌دهد.

۴) مهم‌ترین نکته‌ای که خیلی‌ ها نمی‌دانند: فاصله همه‌ چیز را تغییر می‌دهد

مؤثرترین راه کاهش مواجهه RF، زیاد کردن فاصله از گوشی است. ARPANSA صریح می‌گوید بهترین کار این است که گوشی را از سر و بدن دورتر نگه داریم (اسپیکر، هندزفری، پیامک و…)، چون با فاصله، میزان مواجهه سریع کم می‌شود.

۵) راهکار های عملی برای والدین (احتیاط منطقی، بدون وسواس)

این‌ ها مخصوص نوزادان و خانه طراحی شده‌اند:

الف) موبایل را داخل محدوده خواب نوزاد نبرید

• گوشی را روی تخت یا کنار بالش یا داخل گهواره نگذارید.

• اگر از گوشی برای پخش صدا یا لالایی استفاده می‌کنید، فاصله را زیاد کنید و در صورت امکان Airplane Mode را فعال کنید.

ب) هنگام بغل کردن و شیر دادن، گوشی را به بدن نچسبانید

• موبایل در جیب لباس یا نزدیک شکم و سینه وقتی نوزاد بغل است، فاصله را کم می‌کند.

• اگر تماس ضروری دارید، اسپیکر بهترین گزینه است.

ج) نوزاد را با موبایل سرگرم نکنید

AAP می‌گوید موبایل برای نوزادان و نوپایان توصیه نمی‌شود (هم از نظر مواجهه و هم از نظر عادت رفتاری).

د) تماس‌ های طولانی را کوتاه کنید و پیامک را جایگزین کنید

این همان توصیه‌ی بسیاری از نهاد های سلامت برای کاهش مواجهه است.

هـ) در جا های آنتن ضعیف، تماس را کمتر کنید

وقتی سیگنال ضعیف است، گوشی ممکن است با توان بالاتری کار کند. (این نکته در مطالعات «مواجهه واقعی» هم دیده شده است.)

و) مراقب «محصولات ضد امواج» باشید

برخی برچسب‌ ها، کاور ها و شیلد ها با ادعای کاهش امواج فروخته می‌شوند. FTC هشدار داده شواهد علمی معتبری برای اثربخشی این شیلد ها وجود ندارد و حتی ممکن است با مختل کردن سیگنال، گوشی را وادار کنند با توان بیشتری کار کند و مواجهه بالا برود.

۶) یک واقعیت مهم: برای نوزادان، «خطرات غیرامواج» معمولاً بزرگ‌ترند

بد نیست صادقانه این را هم بگوییم: برای نوزادان، خطرات روزمره‌ی مرتبط با موبایل (که قطعی‌ترند) معمولاً مهم‌ترند:

• حواس‌ پرتی والدین هنگام مراقبت

• اختلال خواب (نور صفحه)

• آلودگی میکروبی گوشی در تماس نزدیک

• افتادن گوشی روی کودک

یعنی اگر اولویت‌بندی کنیم: کم‌کردن تماس نزدیک + مدیریت استفاده‌ی رفتاری معمولاً بیشترین اثر را دارد.

جمع‌بندی

• امواج موبایل از نوع غیر یونیزان است و در سطح استفاده معمول، منابع معتبر مثل WHO، NCI و FDA خطر ثابت‌شده‌ای را تأیید نکرده‌اند.

• با این حال، به دلیل باقی ماندن عدم قطعیت و حساسیت کودکان، احتیاط منطقی توصیه می‌شود؛ و مهم‌ترین ابزار احتیاط، فاصله است (اسپیکر، دور نگه داشتن گوشی از تخت نوزاد، عدم استفاده گوشی به‌عنوان اسباب‌بازی).

• در فروشگاه دکتر گالری هم همیشه تاکید ما همین است: به جای ترس، آگاهی و انتخاب‌ های کم‌هزینه و مؤثر.

شما بیشتر نگران امواج هستید یا عادت کردن کودک به موبایل؟ و معمولاً گوشی را کجا می‌گذارید وقتی نوزاد خواب است؟